ข่าวสาร

# ตำนานเลข 60: ทำไมเวลาเราถึงยึดติดกับมัน? **ย้อนรอยตำนานเลข 60: จุดเริ่มต้นจากอารยธรรมโบราณ** เฮ้ย เพื่อนๆ! เคยคิดกันมั้ยว่าถ้า 1 ชั่วโมงมี 100 นาที แบบว่ามันวัดระยะทาง ได้สะดวกสุดๆ เลยใช่มั้ย? แต่ไหงโลกเราถึงยึดเอา 60 นาทีมาตั้งแต่อดีต? มันต้องย้อนกลับไปที่ชาวสุเมเรียนในเมโสโปเตเมียใต้ประมาณ 3500 ปีก่อนคริสตกาลนะพวกเขาเป็นคนคิดค้นระบบเลขฐาน 60 หรือเรียกว่า **sexagesimal** นั่นแหละ! ทำไมเขาถึงเลือกเลข 60? เพราะว่ามันสามารถหารลงตัวได้จำนวนมากเลยนะ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30 ฟังดูน่าสนใจใช่มั้ย? มันทำให้การคำนวณเวลา ดวงดาว และคณิตศาสตร์ต่างๆ ง่ายมาก! จัดการแบ่งวันเป็นช่วงๆ ก็ลื่นไหลไปหมดเลยแหละ **วิวัฒนาการจากสุเมเรียนสู่บาบิโลน** ต่อจากสุเมเรียน ชาวบาบิโลนก็ได้นำระบบนี้ไปพัฒนาต่อ โดยพวกเขาแบ่งวันเป็น 24 ชั่วโมง ซึ่งก็มาจากการนับด้วยนิ้วมือ (ยกนิ้วโป้ง 12 ข้อต่อมือ แล้วคูณสองมือเป็น 24) เพื่อนคิดถึงการใช้ **T-shaped sundial** ที่แบ่งวันและคืนเป็น 12 ชั่วโมงด้วย นั่นมันสวยงามจริงๆ นะ! ระบบ **duodecimal** (ฐาน 12) ผสมกับ **sexagesimal** (ฐาน 60) ก็เลยกลายเป็นหน้าปัดนาฬิกาที่เราเห็นกันอยู่ทุกวันนี้ ทำให้มีการแบ่ง 12 ชั่วโมงใหญ่ กับ 60 นาทีเล็ก และยิ่งมีสเกลแล้ว นาฬิกาหรูๆ ก็ทำออกมาได้มีสไตล์ ถ้าขืนใช้แค่ฐาน 10 ก็คงไม่มีซับสเกลเจ๋งๆ แบบนี้แน่! **ฝรั่งเศสปฏิวัติ: ลองเปลี่ยนเป็น 100 นาที สุดท้ายเจอหายนะ!** มาถึงยุคปฏิวัติฝรั่งเศสในปี 1793 กันหน่อย! ชาวฝรั่งเศสตอนนั้นอยากล้มระบบเก่า ใช้ **French Republican Calendar** และ **Decimal Time** โดยตั้งใจว่า 1 วันจะมี 10 ชั่วโมง, 1 ชั่วโมงมี 100 นาที และ 1 นาทีมี 100 วินาที แบบนี้สุดแนวใช่มั้ย? แต่! มันกลับพังยับ! ชาวบ้านงงกันหมด นักวิทยาศาสตร์อย่าง Lavoisier ก็บอกว่าไม่ practical เกษตรกรบ่นกันยาวเพราะฤดูเพาะปลูกไม่ตรง นาฬิกาเก่าทำงานไม่ได้ ต้องผลิตใหม่หมด จบเห่ภายในแค่ 12 วัน! เหตุการณ์นี้ก็บอกเราได้ว่า การเปลี่ยนแปลงใหญ่ต้องคิดถึงคนใช้งานจริงๆ นะ **ทำไมฐาน 60 ยังเหนือกว่า ฐาน 10 ในยุคดิจิทัล?** ปัจจุบันทุกอย่างก็ใช้ระบบ **decimal** ทำไมเวลาถึงยังไม่เปลี่ยน? เพราะอุตสาหกรรมต่างๆ เช่น **astronomy** และ **navigation** ยังคงพึ่งพาสิ่งนี้อยู่! อย่างการแบ่ง **latitude/longitude** ก็ยังใช้ 60 นาทีอยู่ เพราะมันให้ความแม่นยำสูงและยืดหยุ่นดี ถ้าจะทำแอปนับถอยหลังก็ง่ายเพราะใช้ฐาน 60 แต่ถ้าเป็น 100 นาที คงจะยุ่งยากนะ! สุดท้าย บางคนอาจจะเสนอให้ใช้ **metric time** แต่คงไม่เกิด เพราะองค์กรอย่าง NASA หรือ ESA ยังยึดระบบเก่าเพราะมันมีประสิทธิภาพจริงๆ **เกร็ดน่ารู้และบทเรียนจากระบบเวลาอันแสนมหัศจรรย์** รู้มั้ย? ชาวอียิปต์แบ่งวันเป็น 12 ชั่วโมงโดยใช้นิ้วมือ ทั้งนี้นาฬิกาโบราณยังใช้ **water clock/dial** ได้ด้วยนะ โดยที่เบื้องหลังของความสำเร็จจนถึงปัจจุบันคือระบบเลขฐาน 60! บทเรียนที่ได้คือ ระบบที่ดีมันต้อง **practical** และเหมาะสมกับวัฒนธรรมด้วย ไม่ใช่แค่ทฤษฎีที่สวยงาม ฝรั่งเศสพยายามเปลี่ยนแปลงแต่ล้มเหลวเพราะไม่คิดถึงผู้ใช้จริงๆ สุดท้ายนี้ 60 นาทีคือของขวัญจากประวัติศาสตร์ คราวหน้าเราเช็คเวลาก็ควรคิดถึงสุเมเรียนกับหายนะจากฝรั่งเศสกันบ้างนะ! สนุกมั้ยล่ะ?